Yeni Zelanda hükümeti, devlete ait 18 bin 200 hektardan fazla demiryolu arazisini kapsayan KiwiRail kira sözleşmesinin süresini 100 yıl daha uzattı. Böylece mevcut sözleşmenin bitiş tarihi 2070’ten 2170’e taşındı. Kararla birlikte KiwiRail’in uzun vadeli yatırımlarını ve arazi geliştirme projelerini daha öngörülebilir bir zeminde yürütmesi hedefleniyor.

Demiryolu Bakanı Winston Peters, söz konusu düzenlemeyi 6 Kasım 2026’da duyurdu. Arazi mülkiyeti, Yeni Zelanda Demiryolları Şirketi (NZRC) aracılığıyla devlette kalmayı sürdürecek. NZRC, arazileri Temel Kira Sözleşmesi kapsamında yalnızca KiwiRail’e kiralamaya devam edecek.

Peters, yeni düzenlemenin KiwiRail’in arazi varlıklarını neredeyse serbest mülkiyet statüsüne yaklaştırdığını ve milyarlarca dolarlık kamu varlığının ticari faaliyetlerde daha etkin kullanılmasının önünü açtığını belirtti.

Uzun Vadeli Kira Yatırımların Önünü Açacak

Demiryolu Bakanı Peters, ülke genelinde değerli demiryolu arazilerinin bir bölümünün boş veya yeterince verimli kullanılmadığına dikkat çekti. Geliştiricilerin, yatırımlarından geri dönüş sağlayabileceklerine ve kâr elde edebileceklerine ilişkin güvence bulunmadığında bina ve altyapı projelerine kaynak ayırmakta isteksiz davrandıklarını ifade etti.

Hükümetin yaklaşımını açıklayan Peters, kısa süreli kira sözleşmelerinin yatırımları kısıtladığını ve varlıkların değerini düşürdüğünü, uzun vadeli anlaşmaların ise istikrar sağlayarak sermaye girişini ve ticari fırsatları desteklediğini söyledi.

Bakan, kira süresinin uzatılmasına yönelik çalışmaların 2018 yılında başladığını aktardı. KiwiRail ise 2019’da bu konuyu stratejik öncelikleri arasına aldı. Şirket, mevcut sözleşmenin 2070’te sona ermesinin, inşa edilen demiryolu varlıklarının kullanım ömrüne kıyasla yetersiz kaldığını ve uzun vadeli ticari fayda sağlayacak yatırımlar için yeterli zaman sunmadığını değerlendirdi.

KiwiRail’in Demiryolu Bakanı’na sunduğu bilgilendirmede, Hazine’nin 2022 yılında kira süresinin uzatılmasının şirketin çıkarlarına en uygun seçenek olduğu yönündeki tavsiyesinin bakanlar tarafından ele alındığı da belirtildi.

Iwi’lerin Öncelikli Satın Alma Hakları Korunuyor

Kira sözleşmesinin 100 yıl uzatılması, yerli halkı temsil eden iwi gruplarının demiryolu arazileri üzerindeki öncelikli satın alma haklarını değiştirmiyor.

Peters, bu hakların yeni düzenleme kapsamında da geçerliliğini koruduğunu açıkladı. Yetkililer ve KiwiRail, süreç boyunca iwi temsilcileriyle temas kurdu. Görüşmelerde birçok iwi grubunun demiryolu varlıklarına yönelik yatırım girişimlerine katılmaya ilgi gösterdiği bildirildi.

KiwiRail’in bakanlığa sunduğu bilgilere göre, Te Arawhiti’nin rehberliğinde yürütülen bu istişare süreci 2022 yılında tamamlandı.

KiwiRail Gayrimenkul Gelirlerini Artırmayı Hedefliyor

NZRC ve KiwiRail Holdings’in yönetim kurulu başkanlığını yürüten Suzanne Tindal, kira süresinin uzatılmasının yatırım planlamasında daha uzun bir zaman perspektifi sağlayacağını söyledi. Tindal’a göre düzenleme, yatırılan sermayenin geri kazanılması ve beklenen getirinin elde edilmesi için gereken süre konusunda belirsizliği azaltacak.

KiwiRail Genel Müdürü Peter Reidy ise hükümetlerin 2018’den bu yana şirkete yeni lokomotifler, vagonlar ve modernize edilmiş mekanik tesisler için 2 milyar Yeni Zelanda dolarından fazla yatırım yaptığını belirtti. Reidy, demiryolu faaliyetlerinin kendi kendini sürdürebilir hale gelmesinin şirketin temel hedeflerinden biri olduğunu ve gayrimenkul gelirlerinin bu hedefte önemli rol oynadığını ifade etti.

Genel Müdür, uluslararası alanda başarılı yük taşımacılığı işletmelerinin demiryolu hizmetlerini gayrimenkul geliştirme faaliyetleriyle birlikte yürüttüğüne dikkat çekti. Entegre yük ve depolama tesislerinin bu modelin önemli parçaları olduğunu belirten Reidy, 100 yıllık uzatmanın potansiyel geliştirme ortaklarına yatırım kararları için ihtiyaç duydukları güvenceyi sağlayacağını söyledi.

Reidy ayrıca, intermodal yük merkezleri gibi demiryolu bağlantılı özel tesislerin hem yük müşterilerine hem de KiwiRail’e önemli katkı sunabileceğini kaydetti. Bu tür yatırımların ülke genelindeki yük hareketlerini kolaylaştırması ve bölgesel ekonomik kalkınmayı desteklemesi bekleniyor.

Temel Kira Sözleşmesi 1991’e Uzanan Bir Geçmişe Sahip

Yeni Zelanda’daki Temel Kira Sözleşmesi’nin dayanağı, 20 Aralık 1991’de Kraliyet, NZRC ve daha sonra Tranz Rail adını alan New Zealand Rail Limited arasında imzalanan kira mutabakatına dayanıyor.

Anlaşma, 28 Nisan 1993’te yapılan değişiklikle ve 24 Aralık 2001 tarihli kısmi fesih düzenlemesiyle yeniden şekillendirildi. 2003 yılında Tranz Rail ile gerçekleştirilen ön anlaşmada da sözleşmenin geçmişine ilişkin hükümler yer aldı.

2021 tarihli bir Hazine raporunda, kira sözleşmesinin KiwiRail’e araziyi sembolik bir bedel karşılığında ticari amaçlarla kullanma imkânı sağladığı belirtildi. Raporda ayrıca 100 yıllık bir uzatmanın, sözleşmenin kalan süresini toplamda 150 yıla yaklaştıracağı değerlendirmesi yapıldı.

Yeni Zelanda’daki düzenleme, Avustralya’daki benzer bir demiryolu arazi kiralamasıyla da karşılaştırılıyor. Avustralya Demiryolu Hatları Kurumu (ARTC), 5 Eylül 2004’te Yeni Güney Galler eyaletler arası ve Hunter Valley demiryolu hatları için 60 yıllık kira sözleşmesi imzalamıştı.

KiwiRail Kira Sözleşmesinde Öne Çıkan Tarihler

Sözleşmenin uzatılmasıyla KiwiRail, devlete ait geniş demiryolu arazilerini uzun vadeli ticari projelerde değerlendirmek için daha uzun bir planlama dönemine kavuştu. Hükümetin düzenlemeyle hedeflediği temel kazanımlar arasında özel sektör yatırımlarının teşvik edilmesi, gayrimenkul gelirlerinin artırılması ve demiryolu bağlantılı yük taşımacılığı altyapısının geliştirilmesi bulunuyor.