DEMİRYOLU HEMZEMİN GEÇİTLERİ: RİSK ÖLÇÜM MODELİ

 

ÖZET 

Demiryolları Kaza Türleri içerisinde yer alan “Hemzemin Geçit Kazaları” gerek maddi, gerekse manevi açıdan büyük kayıplara yol açmaktadır. Hemzemin geçitlerde meydana gelen bu tür olumsuzlukların en aza indirilebilmesi için, ölçülebilir parametreler ile birlikte kontrol edilebilir-izlenebilir hale getirilmesi gerekmektedir. Bunun için her bir hemzemin geçitte kaza oluşma olasılığını içerecek bir Risk Ölçüm Modeli oluşturulmalı ve bu doğrultuda yapılacak çalışmalar ve alınacak önlemler şekillendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Hemzemin Geçit, Kaza Riski, Risk Ölçüm Modeli

  1. GİRİŞ

Demiryolu sektöründeki ortalama hızların ve demiryolu hatlarındaki trafik yoğunluğunun son yıllarda önemli oranda artış göstermesi sonucu yeni ve daha büyük riskler ortaya çıkmıştır. Ayrıca trafik yoğunluğunun artmasından dolayı tren seferleri arasındaki güvenlik açısından faydalı olan zaman aralıkları da önemli ölçüde azalmıştır. Demiryollarının alışılagelmiş güvenli seyahat imajının kaybedilmemesi ve risklerin belirli sınırlar içerisinde tutulabilmesi için yeni emniyet stratejilerine ve metotlarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Ülkemizde de demiryollarının serbestleştirilmesini içeren yeni Demiryolu Kanunu ile piyasaya girecek yeni aktörlerle altyapı yöneticisi olan TCDD arasındaki ilişkilerde uyuşmazlıkların-anlaşmazlıkların başında geleceği konulardan biri olan Hemzemin Geçit Kazaları bu yönüyle de üzerinde çalışılması gereken konulardan biridir.

2. HEMZEMİN GEÇİT KAZALARI

Hemzemin geçit Kazaları, Bir demiryolu aracı ile hemzemin geçidi kullanan bir veya daha fazla karayolu aracının veya hemzemin geçidin diğer kullanıcılarının (örneğin yayalar – hayvanlar – diğer nesneler) çarpışması olarak tanımlanmaktadır.

Demiryollarında Kaza İstatistiklerine bakıldığından Hemzemin Geçit Kazalarının önemini görmek mümkündür. Son 10 yıl içerisinde meydana gelene demiryolu kazaları içerisinde, Hemzemin Geçit Kazaları yaklaşık %35 lik bir paya sahiptir. Demiryolu kazaları sonucu ölü ve yaralı sayılarında ise Hemzemin Geçitlerde meydana gelen kazalar sonucu ölü ve yaralı sayısı oranı %50 civarında yer almaktadır.

 tablo

Tablo 1. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları Kaza İstatistikleri-2013

grafik1

Grafik 1: 2001-2012 yılları arası kazaların yıllık ortalamaları

grafik2

Grafik 2: 2001-2012 yılları arası kazalardaki ölüm sayılarının yıllık ortalamaları

grafik3

Grafik 3: 2001-2012 yılları arası kazalardaki yaralanma sayılarının yıllık ortalamaları

grafik4

Grafik 4: Hemzemin Geçit  Kazalarındaki ölüm/yaralanma oranları

Grafik 4 incelendiğinde; hemzemin geçitlerde meydana gelen kazalar da ölüm/yaralanma oranı kaza başına en az bir ölüm/yaralanma oluştuğu görülmektedir. Grafik 4 ‘den anlaşılacağı üzere hemzemin geçit kazalarının birey yaşamına olan olumsuz etkisi açıkça görülmekte bu nedenle risk analizleri yapılırken tehlikenin şiddet bileşeninin etkisi ön planda tutulmalıdır.

Öte yandan Hemzemin Geçit Kazalarının maddi boyutu da düşünüldüğünde, Demiryolu Emniyeti konusunda Hemzemin geçitlerin yeri ve önemi hiç kuşkusuz tartışılmaz boyuttadır.

Hemzemin Geçit Kazalarının yarattığı bu olumsuz etkilerin, ancak detaylı ve sistematik bir yaklaşımla bertaraf edilmesi zorunluluğu doğmaktadır.

3. HEMZEMİN GEÇİT KAZA RİSKİ

Demiryollarında yer alan tüm hemzemin geçitler potansiyel birer tehlikedir. Ancak her geçidin aynı oranda risklere sahip olduğu söylenemez. Risk; bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile gerçekleştiği takdirde yaratacağı etkinin bir sonucudur. Hemzemin geçit kazalarının gerçekleşmesi sonucu yarattığı etki, aynı kategorizede değerlendirilse bile, her hemzemin geçitte kaza gerçekleşme olasılığı farklılık gösterecektir. Bu sebeple her hemzemin geçitteki kaza riskinin aynı olması beklenemez. Hemzemin geçitlerdeki kaza riskinin farklılaşmasına sebep olan birçok etmen yer almaktadır. Bunlar 4 ana kategori başlığı altında toplanabilir.

  1. Trafik Koşulları
  2. Çevresel Koşullar
  3. Teknik Etmenler
  4. İnsan Kaynaklı Etmenler

Trafik Koşulları:

  • Demiryolu Trafik Yoğunluğu
  • Karayolu Trafik Yoğunluğu
  • Tren Hızı
  • Geçit Kullanım Sıklığı, Aralığı
  • Karayolu Şerit ve Yön Kullanımı
  • Kullanan Taşıt Cinsi
  • Fren Mesafeleri, İntikal süreleri

Çevresel Koşullar:

  • Karayolu Görüşü
  • Demiryolu Görüşü
  • Kesişme Açısı
  • Aydınlatma
  • Hava Durumu (Sis, Kar, Yağmur)
  • İşaret ve Levhaların Görünürlüğü, Farkedilebilirlik

Teknik Etmenler:

  • Geçit Cinsi ve Yapısı
  • Geçit Kot ve Konumu
  • Altyapı Özellikleri
  • Bariyer, Flaşör Yapısı
  • Geçit Açıklığı
  • Kesen Demiryolu Hat adedi, uzunluğu
  • Geçit Düzenleme yapılar (Refüj, Bordür, oto Korkuluk)
  • Geçit Kaplaması
  • Kurp Yarıçapı

İnsan Kaynaklı Etmenler:

  • Bölge Nüfus Yoğunluğu
  • Bölge Eğitim Durumu
  • Kullanıcı Yaş Grubu
  • Geçit Kullanım Amacı (Tarımsal, Ticari, v.b)
  • Bölge Kültür Yapısı
  • Bekçi Eğitim-Sertifikasyon Durumu
  • Bekçi Çalışma Şartları

4. RİSK ÖLÇÜM MODELİ

Hemzemin Geçitlerde kaza risklerinin farklılaşmasına neden olan etmenler, ölçülebilir parametrelere bağlı olarak değerlendirildiğinde, ortaya risk ölçüm modeli konulmuş olacaktır. Yapılacak değerlendirme sonucu, analitik bir bağıntı içermeli günün koşulları ve belirli periyotlar dahilinde sürekli güncellenmelidir. Model, dinamik olmalı, yeni veri girişlerine imkan tanıyabilmelidir. Böylelikle Hemzemin Geçitlerde yapılacak risk analizleri kişisel öngörülerden uzaklaştırılarak, somut hesaplamalara dayanarak oluşturulan Risk Ölçüm Modeli tarafından sistematik olarak yapılmalıdır.

 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER

Risk Ölçüm Modelinin Mevcut Hemzemin Geçitlere uygulanması durumunda, her bir hemzemin geçit için bir risk değerine ulaşılarak, her bir geçitte kaza oluşma riski elde edilmiş olunacaktır. Kaza yaşanması muhtemel geçitlerin yada kaza beklenilen geçitlerin öngörüsüne model sayesinde ulaşılabilmektedir. Bunun neticesinde, her bir hemzemin geçitte alınması gereken tedbirler öncelik sırasına göre belirlenebilmekte ve hemzemin geçit iyileştirme çalışmaları bu doğrultuda yönlendirilebilmektedir. Hemzemin Geçitlere yapılacak Koruma Sistemlerinin (Otomatik Bariyer, Flaşör v.b) tespitinde ve konumlandırılmasında belirleyici  rol üstlenmektedir. Bu sayede etkin bir yatırım-bakım harcamaları gerçekleştirmekle beraber, buna bağlı olarak uygun planlama ve programa alma konuları da gerçekçi bir hale bürünecektir.

6. KAYNAKLAR

[1] Kaza Araştırma ve İnceleme Kurulu. “Demiryolu, Denizyolu, Havayolu ve Karayolu Kaza İstatistikleri”. Ankara, 2013

[2] Demiryolu Emniyeti ve Standartları Kurulu, “Mühendislik Emniyet Yönetimi Uygulama Kılavuzu Cilt:4, Sayı:2, 2007.

[3] http://kurumsal.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=1325

[4] TUBİTAK, “Türkiye Hemzemin Geçitleri Risk Modeli Oluşturulması ve Örnek Hemzemin Geçit Koruma Sistemlerinin Geliştirilmesi (1007-TCDD-2012-02)” Ankara,

Bir Cevap Yazın

Top