Kanada Parlamento Bütçe Sorumlusu, ülkenin doğu koridorunda planlanan Alto yüksek hızlı tren projesinin maliyetini 75 milyar ila 113 milyar Kanada doları arasında hesapladı. Analizin üst sınırı, hükümet tarafından daha önce açıklanan 60 milyar ila 90 milyar dolarlık tahminin üzerine çıkarken, projenin bütçeyi aşma riskinin altında kalma riskinden daha yüksek olduğu değerlendirildi.

1 Ekim 2026’da yayımlanan maliyet analizinde 75 milyar dolar merkezi tahmin olarak belirlenirken, üst sınır 113 milyar dolar olarak açıklandı. Tüm rakamlar 2024 Kanada doları üzerinden hesaplandı ve temel güzergahın inşaat maliyetlerini kapsıyor.

850 Kilometrelik Güzergah Esas Alındı

Parlamento Bütçe Sorumlusu’nun çalışması, New York Üniversitesi Marron Kentsel Yönetim Enstitüsü bünyesindeki Ulaşım Maliyet Projesi veri tabanında bulunan 94 yüksek hızlı demiryolu hattının verilerine dayanıyor.

Projelerden 57’si, tünel, yükseltilmiş hat, inşaata başlama yılı ve bölgesel özelliklerin kilometre başına maliyet üzerindeki etkisini değerlendirecek kadar ayrıntılı veri sağladı.

Alto projesi çoğunlukla yaklaşık 1.000 kilometrelik bir hat olarak tanımlansa da bütçe ofisi hesaplamalarında 850 kilometrelik yeni demiryolu hattını esas aldı. Bu uzunluk, Toronto’dan Ottawa ve Montreal üzerinden Quebec City’ye uzanan karayolu mesafesine yakın bir değer olarak değerlendirildi.

Hükümetin 60-90 milyar dolarlık tahmini kilometre başına yaklaşık 71-106 milyon Kanada dolarına denk gelirken, Parlamento Bütçe Sorumlusu’nun hesaplamasında bu değer 88-133 milyon dolar aralığına yükseldi. Dünya genelindeki 94 projede ortalama maliyet ise kilometre başına yaklaşık 82 milyon dolar olarak belirlendi.

Uluslararası Projeler Maliyet Riskine İşaret Ediyor

Analizde kullanılan projeler incelendiğinde, en düşük maliyetli yüzde 10’luk dilimde kilometre başına harcama 30 milyon Kanada dolarını geçmiyor. Veri setinin orta noktası 82 milyon dolar olurken, 70. yüzdelik dilimde maliyet 106 milyon, 90. yüzdelik dilimde ise 187 milyon dolara ulaşıyor.

Bütçe ofisinin Alto için belirlediği 133 milyon dolarlık üst sınır, incelenen hatların en pahalı yüzde 10’luk bölümünün altında kalıyor. Ancak bazı projelerin henüz tamamlanmamış olması nedeniyle nihai maliyetlerin daha da yükselmesi mümkün görülüyor.

Özellikle İngiltere’deki High Speed 2 ve ABD’deki California High-Speed Rail projesinin Merced-Bakersfield bölümü, yüksek maliyetleri nedeniyle analizde dikkat çekiyor. Çalışma, Alto’nun 2029’da başlayacak bir inşaat sürecinde geçmiş Avrupa projelerindeki maliyet verimliliğini yakalayacağını varsayıyor.

Montreal Tünelleri Ve Kanada Kalkanı Maliyeti Artırabilir

Parlamento Bütçe Sorumlusu, güzergahın bazı bölümlerinin ortalama maliyetleri yukarı çekebilecek özelliklere sahip olduğuna dikkat çekti.

Laval ile Montreal arasındaki bağlantı için Mount Royal’in altından yaklaşık 15 kilometrelik bir tünel öngörülüyor. Ottawa ile Peterborough arasındaki yaklaşık 130 kilometrelik bölümün ise Kanada Kalkanı arazisinden geçmesi bekleniyor.

Saatte 300 kilometre hızla çalışacak trenler için bu bölümde kapsamlı kaya kesme ve dolgu çalışmalarına ihtiyaç duyulabileceği değerlendiriliyor. Modellemede yaklaşık 100 kilometrelik bölüm yükseltilmiş hat olarak ele alındı.

Hesaplamalara göre tünel uzunluğundaki her ilave kilometre toplam proje maliyetine yaklaşık 169 milyon Kanada doları ekliyor. Bu değer 142-196 milyon dolar arasında değişiyor. Yükseltilmiş hattın her ek kilometresi ise yaklaşık 153 milyon dolarlık ilave maliyet yaratıyor.

İnşaatın başlamasının her yıl ertelenmesi de maliyet açısından önemli bir risk olarak değerlendirildi. Bütçe ofisine göre bir yıllık gecikme, uluslararası yüksek hızlı demiryolu projelerinde gözlenen maliyet artışları nedeniyle yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ek harcamaya yol açabilir.

Proje Yönetimi Mühendislik Kadar Önemli

Raporda maliyet risklerinin yalnızca arazi ve mühendislik koşullarından kaynaklanmadığı vurgulandı. Kurumsal yapı ve proje yönetimi de önemli risk alanları arasında gösterildi.

Tüneller, yükseltilmiş hatlar ve inşaat başlangıç tarihi dikkate alındığında, ABD ve İngiltere’deki yüksek hızlı demiryolu projelerinin Avrupa’daki örneklere kıyasla yaklaşık 4,5 kat daha pahalı olduğu hesaplandı. Bununla birlikte bu karşılaştırmanın yalnızca üç ABD ve İngiltere projesine dayandığı ve yüksek maliyetli birkaç örneğin sonucu önemli ölçüde etkilediği belirtildi.

Parlamento Bütçe Sorumlusu Annette Ryan, Kanada’daki güzergahın bazı önemli maliyet artırıcı unsurlar taşıdığını belirterek özellikle Montreal çevresindeki tünel çalışmaları ile Kanada Kalkanı bölümünün karmaşıklığına dikkat çekti.

Yeni Yasalar Riskleri Azaltmayı Hedefliyor

Kanada hükümeti, büyük altyapı projelerindeki izin ve planlama süreçlerini hızlandırmak amacıyla çeşitli yasal düzenlemeler de hayata geçirdi.

26 Haziran 2025’te yürürlüğe giren C-5 sayılı Tek Kanada Ekonomisi Yasası büyük projelerin daha hızlı ilerlemesini hedeflerken, 26 Mart 2026’da kabul edilen C-15 sayılı Yüksek Hızlı Tren Ağı Yasası Alto projesinin önünü açacak düzenlemeler içeriyor.

Yasal çerçevenin güzergah onaylarını kolaylaştırması, incelemelerin tek bir Etki Değerlendirme Yasası sürecinde birleştirilmesi ve Alto’ya arazi alımlarında öncelik tanınması amaçlanıyor. Federal kamulaştırma mevzuatında yapılan değişikliklerin de proje sürecini desteklemesi bekleniyor.

Bütçe ofisine göre bu düzenlemeler yasal, izin ve zamanlama kaynaklı riskleri azaltabilir ancak tamamen ortadan kaldırmıyor. Özellikle mahkeme süreçlerinden kaynaklanabilecek itirazların devam etme ihtimali bulunuyor.

Üst Sınırın Üzerine Çıkma İhtimali Bulunuyor

Parlamento Bütçe Sorumlusu, maliyet tahmin aralığını projenin gerçek maliyetini yüksek olasılıkla kapsayacak şekilde oluşturdu. Buna karşın analiz, maliyetin açıklanan aralığın çok üzerine çıkabileceği ihtimalini de göz ardı etmiyor.

Raporda yer alan istatistiksel test, üst sınırı yaklaşık 115 milyar Kanada doları seviyesine çıkarırken, toplam maliyetin 243 milyar dolar veya daha yüksek olma ihtimalini 40’ta 1 olarak hesaplıyor.

Bu sonuç, Alto projesinin maliyetinin yalnızca inşaat tekniklerine değil, karar alma süreçleri, izinler, arazi koşulları ve projenin zamanlamasına da güçlü biçimde bağlı olduğunu gösteriyor.

Ottawa-Montreal Bölümü Ekonomiye Katkı Sağlayacak

Bütçe ofisinin ekonomik değerlendirmesinde yalnızca 2029-2033 döneminde inşa edilmesi öngörülen Ottawa-Montreal bölümü ele alındı.

Bu bölümdeki inşaat faaliyetlerinin 2029’da Kanada’nın reel gayrisafi yurt içi hasılasını yaklaşık 1,8 milyar Kanada doları artırması bekleniyor. Etkinin 2033’te yaklaşık 2 milyar dolara ulaşacağı hesaplandı.

İstihdam üzerindeki etkinin ise 2029’da yaklaşık 4 bin 300 kişiyle başlayarak 2033’te 9 bin kişiye yükselmesi öngörülüyor. Söz konusu rakamlar yıllık etkileri gösteriyor ve toplam etki anlamına gelmiyor.

Bütçe ofisi, hesaplamaların proje finansman biçimini ve trenlerin işletmeye alınmasının ardından ortaya çıkabilecek verimlilik kazanımlarını içermediğini de belirtti. Ayrıca ekonominin tam kapasiteye yakın olması halinde Alto inşaatının diğer inşaat faaliyetlerinin yerini alabileceği ve ekonomik etkinin daha düşük gerçekleşebileceği ifade edildi.

Alto İçin Daha Önce De Farklı Rakamlar Açıklanmıştı

Toronto-Quebec City koridorunda yüksek hızlı tren kurulmasına ilişkin geçmiş çalışmaların maliyet tahminleri de önemli ölçüde farklılık gösterdi.

1995 tarihli federal-eyalet çalışmasında Windsor-Quebec hattının maliyeti 21 milyar Kanada doları olarak hesaplanırken, 2011’deki güncellemede rakam 37 milyar dolara çıktı. 2021 yılında yalnızca Toronto-Montreal bölümünü kapsayan tahmin ise 14 milyar dolar seviyesinde kaldı.

Daha sonraki çalışmalarda ise 2026’ya kadar uzanan tahminler 61 milyar ila 80 milyar dolar arasında değişti.

Parlamento Bütçe Sorumlusu, enflasyon ve inşaat maliyetlerindeki artışın da dikkate alınması gerektiğini belirtti. 2010-2025 dönemindeki sabit sermaye oluşumu deflatöründeki artışın devam etmesi halinde, hükümetin 2024 Kanada dolarıyla açıkladığı harcama aralığının 2029-2045 dönemine yayılması sonucu nominal harcamaların 93 milyar ila 124 milyar dolar seviyesine ulaşabileceği hesaplandı.

Bütçe ofisinin bu çalışması Alto projesinin maliyetine ilişkin iki aşamalı analizin ilk bölümünü oluşturuyor. İkinci çalışmada ise öngörülen yolcu talebinin hattın işletme maliyetlerini karşılamaya yeterli olup olmadığı değerlendirilecek.

Kaynak= https://rayhaber.com/2026/10/kanadanin-alto-hizli-tren-projesinde-maliyet-113-milyar-dolara-cikabilir/