İskoçya’da 2020 yılında üç kişinin hayatını kaybettiği Carmont tren kazasına ilişkin yürütülen soruşturma, demiryolu hattındaki drenaj sisteminin onaylanan projeye uygun inşa edilmemesinin faciaya zemin hazırladığını ortaya koydu. Soruşturma raporunda, drenaj sisteminin tasarıma uygun yapılması halinde kazanın gerçekçi biçimde önlenebileceği belirtildi. Kazada tren sürücüsü, kondüktör ve bir yolcu yaşamını yitirmiş, altı yolcu da yaralanmıştı.

Aberdeenshire bölgesindeki Carmont yakınlarında 12 Ağustos 2020 tarihinde meydana gelen kaza, şiddetli yağışın ardından drenaj sisteminden demiryolu hattına sürüklenen molozların trenin raydan çıkmasına neden olmasıyla yaşandı. Aberdeen-Glasgow seferini yapan 1T08 numaralı Yüksek Hızlı Tren, yaklaşık 117 kilometre hızla ilerlerken raylar üzerindeki enkazla çarpıştı.

Şerif Lesley Johnston, 30 Ekim 2026 tarihli ve 4 Kasım’da yayımlanan 199 sayfalık kararında kazaya ilişkin bulgularını açıkladı. Kararda, 45 yaşındaki sürücü Brett McCullough, 58 yaşındaki kondüktör Donald Dinnie ve 62 yaşındaki yolcu Christopher Stuchbury’nin hayatını kaybettiği olayın önlenmesi için alınabilecek tedbirler değerlendirildi.

Drenaj Sisteminde Projeye Aykırı Uygulamalar Tespit Edildi

Soruşturmada, 2011-2012 yıllarında Carillion Construction Limited tarafından gerçekleştirilen drenaj çalışmalarının, Ove Arup and Partners tarafından hazırlanan onaylı projeye uygun yapılmadığı belirlendi. Şerif, drenaj sisteminin tasarıma uygun inşa edilmesini, kazanın önlenmesini sağlayabilecek en önemli tedbirlerden biri olarak değerlendirdi.

İncelemelerde, drenaj sisteminde birden fazla teknik uygunsuzluk tespit edildi. 18 numaralı toplama çukurunun yanlış konumlandırıldığı, projede yer alan 17 numaralı toplama çukurunun ise hiç yapılmadığı ortaya çıktı. Ayrıca 19 numaralı toplama çukuru yakınında dolgu malzemesi olarak tasarımda belirtilen çakıl yerine yerel malzeme kullanıldığı belirlendi.

Bunun yanında 18 ve 19 numaralı toplama çukurları arasındaki borunun bir bölümünün hatalı yerleştirildiği, deliklerinin olması gereken konumda bulunmadığı ve filtre borusu yerine taşıyıcı boru kullanıldığı tespit edildi. Drenaj kanalının bazı bölümlerinde gerekli jeotekstil kaplamanın da bulunmadığı kaydedildi.

Soruşturmada Network Rail’in de sorumluluklarına dikkat çekildi. Şirketin, drenaj sisteminin projeye uygun inşa edilmesini sağlayacak yeterli denetimi gerçekleştirmediği belirtildi. Mart 2013 ile kazanın meydana geldiği tarih arasında, 18 numaralı toplama çukurunun üst tarafındaki drenaj bölümünde rutin denetim yapılmadığı da ortaya konuldu.

Hava Durumu Uyarı Sistemlerinde De Eksiklikler Bulundu

Soruşturma, drenaj altyapısının yanı sıra Network Rail’in aşırı hava koşullarını yönetme uygulamalarındaki eksiklikleri de gündeme getirdi. İskoçya’daki güzergâh kontrol merkezlerinde görev yapan personelin, aşırı hava olaylarına ilişkin ulusal standartlar konusunda yeterli eğitim almadığı belirlendi.

Ulusal Demiryolu Hava Durumu Servisi’nin gerçek zamanlı meteorolojik veriler üzerinden kontrol merkezine uyarı gönderecek şekilde yapılandırılmadığı, çalışanların da bu sistemi etkin kullanabilecek eğitime sahip olmadığı kaydedildi. Şirketin yetkinlik değerlendirmeleri ve denetimlerinin söz konusu eksiklikleri tespit edemediği ifade edildi.

O dönemki kurallar kapsamında kontrol merkezinin, aşırı yağış nedeniyle trenlere hız sınırlaması getirme yetkisi bulunmuyordu. Tren, sinyal görevlisinin talimatları doğrultusunda ve yürürlükteki kurallara uygun şekilde seyretti.

Şerif Johnston, tren sürücüsü Brett McCullough’nun kazaya neden olan herhangi bir hatalı davranışının bulunmadığını özellikle vurguladı. Kararda, sürücünün olayın meydana gelmesinde hiçbir kusurunun veya katkısının olmadığı belirtildi.

Network Rail’e 6,7 Milyon Sterlin Ceza Verilmişti

Carmont kazasına ilişkin soruşturma, Network Rail Infrastructure Limited hakkında yürütülen ceza davasının ardından gerçekleştirildi. Şirket, 7 Eylül 2023 tarihinde Aberdeen Yüksek Mahkemesi’nde 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nu ihlal etmekten suçlu bulunmuş ve 6,7 milyon sterlin para cezasına çarptırılmıştı.

Ölümcül kaza soruşturmasında deliller, 26 Ocak-4 Şubat 2026 tarihleri arasında Aberdeen Şerif Mahkemesi’nde dinlendi. Tarafların değerlendirmeleri ise 30 ve 31 Mart tarihlerinde sunuldu.

Yeni Trenlerle HST Filosu Yenilenecek

Soruşturmanın sonuç bölümünde, Demiryolu Kaza Araştırma Şubesi’nin (RAIB) Mart 2022’de yayımladığı raporda yer alan 20 tavsiyeye de değinildi. Ocak 2024’te güncellenen rapordaki tavsiyelerin büyük bölümünün uygulandığı, henüz tamamlanmayanların ise Demiryolu ve Karayolu Ofisi’nin (ORR) gözetiminde sürdürüldüğü belirtildi.

Şerif, benzer kazaların önlenmesi için mevcut çalışmalar dışında alınabilecek başka makul tedbir bulunmadığı sonucuna vararak yeni bir tavsiyede bulunmadı.

Öte yandan ScotRail, mevcut Yüksek Hızlı Tren (HST) filosunun yerini alması amacıyla 22 adet Class 222 trenin hizmete alınması için hazırlık yapıyor. Beacon şirketi, Mart 2026’da bu trenlerin ScotRail’e kiralanması konusunda sözleşme imzalandığını duyurmuştu. Alstom tarafından yürütülecek bakım ve yenileme programına İskoç Hükümeti de 67 milyon sterlin destek sağlayacak.

İlk yenilenmiş Class 222 trenlerinin 2027 yılının sonlarında hizmete girmesi, filonun geri kalanının ise 2028 yılı sonuna kadar teslim edilmesi planlanıyor. ScotRail’in soruşturmaya sunduğu bilgilere göre son HST treninin de 2028 yılı bitmeden hizmetten çıkarılması bekleniyor. Mevcut HST kiralama sözleşmelerinin ise 2030 yılında sona ermesi öngörülüyor.