Batı Avustralya Hükümeti, eyaletin yük demiryolu ağını yeniden kamu kontrolüne alma planında yeni bir aşamaya geçti. Ulaştırma ve Büyük Altyapı Bakanı Rita Saffioti’nin parlamentoya sunduğu yasa tasarısı, olası geri alımın ardından devletin demiryolu işletmesini uzun süre elinde tutmak yerine yeniden yapılandırabileceği bir model öngörüyor.

16 Eylül 2026’da Batı Avustralya Parlamentosu’na sunulan Demiryolu Yük Taşımacılığı Sistemi (Devralma ve Yeniden Düzenleme) Yasa Tasarısı 2026, henüz devleti herhangi bir satın alma anlaşmasına bağlamıyor. Tasarının mevcut aşamadaki amacı, olası bir anlaşmanın hukuki altyapısını oluşturmak. Tasarı halen Yasama Meclisi’nde ikinci okuma aşamasında bulunuyor.

Devlet İşletmeyi Önce Devralacak

Tasarı yasalaşırsa bakan, Kamu Ulaşım Otoritesi’ne (PTA) devlet adına yük demiryolu işletmesini satın alma yetkisi verebilecek. Devralınacak yapı, yük taşımacılığında kullanılan demiryolu altyapısının sağlanması ve bakımıyla bağlantılı faaliyetleri ve gelirleri kapsayabilecek.

Saffioti, parlamentodaki konuşmasında devletin işletmeyi satın almasının ardından kısa süreli bir kamu mülkiyeti döneminin öngörüldüğünü belirtti. Ancak tasarıda bu geçiş döneminin ne kadar süreceğine ilişkin kesin bir süre bulunmuyor.

Hükümetin uzun vadede işletmeyi tamamen kamu bünyesinde tutmaya karar vermesi halinde ise devlet ticari işletmelerine yönelik yönetişim modeline uygun ayrı bir yasal düzenleme hazırlanması planlanıyor.

Yeniden Yapılanmada Özel Sektörün Rolü Olabilecek

Tasarı, olası satın alma işleminin ardından işletmenin yeniden yapılandırılmasına da imkan tanıyor. Buna göre demiryolu işletmesinin tamamı veya bir bölümü hükümet dışındaki kuruluşlara devredilebilecek.

Alternatif olarak özel kuruluşların işletmenin yönetiminde, yatırım faaliyetlerinde veya diğer ticari süreçlerinde görev alması da mümkün olabilecek. PTA’nın ise yeniden yapılanma sonrasında da belirli bir rol üstlenmesine izin verilecek.

Bu model kapsamında yeniden yapılanmadan elde edilen gelirlerin PTA’ya aktarılması öngörülüyor.

Demiryolu Koridorlarında 99 Yıla Kadar Hak Verilebilecek

Yasa tasarısının dikkat çeken düzenlemelerinden biri de demiryolu koridorlarının bulunduğu araziler üzerindeki kullanım haklarının süresine ilişkin.

Mevcut düzenlemede yük demiryolu koridorlarındaki haklar için 50 yıllık bir sınır bulunurken, tasarı yeniden yapılanma halinde bu sürenin 99 yıla kadar uzatılmasına imkan veriyor.

Hükümetin açıklamasına göre düzenlemenin amacı, demiryolu koridorlarının kamu mülkiyetinde kalmasını sağlarken yatırımcılar açısından uzun vadeli kullanım güvencesi oluşturmak. Böylece koridor arazilerinin doğrudan mülkiyetinin satılması yerine uzun süreli kullanım hakları üzerinden yatırım yapılabilmesi hedefleniyor.

Satın Alma İçin Farklı Modeller Kullanılabilecek

Tasarı, devletin yük demiryolu işletmesini tek bir yöntemle satın almasını zorunlu kılmıyor. PTA doğrudan veya ortak olduğu ya da hisse sahibi bulunduğu kuruluşlar aracılığıyla satın alma gerçekleştirebilecek.

İşlem kapsamında şirket hisselerinin devralınması, varlık ve yükümlülüklerin alınması veya demiryolu varlıkları üzerinde kira, lisans ya da başka kullanım haklarının elde edilmesi gibi yöntemler kullanılabilecek.

Satın alma ve yeniden yapılanma kararlarının belirli onay süreçlerinden geçmesi de öngörülüyor. Tasarı kapsamında gerçekleştirilecek işlemlerin eyalet vergilerinden muaf tutulması ve anlaşmada belirlenen ödemeler dışında devlete yönelik bazı tazminat taleplerinin sınırlandırılması da düzenlemeler arasında yer alıyor.

Batı Avustralya’nın 5 Bin 500 Kilometrelik Ağı

Batı Avustralya’daki yük demiryolu ağı yaklaşık 5 bin 500 kilometrelik bir güzergahı kapsıyor. Ağ, 2000 yılında özelleştirilerek 49 yıllık kira anlaşması kapsamında özel işletmeye devredilmiş ve mevcut kira sözleşmesinin Aralık 2049’da sona ermesi öngörülmüştü.

Bugün ağın işletmecisi Arc Infrastructure. Şirket, altyapının kamu mülkiyetinde kalmasına karşın ağı işletme ve yönetme hakkını kira anlaşması kapsamında kullanıyor. Batı Avustralya Kamu Ulaşım Otoritesi de yük demiryolu altyapısının PTA mülkiyetinde olduğunu ve Arc Infrastructure tarafından işletildiğini belirtiyor.

Arc Infrastructure’ın yılda ortalama yaklaşık 60 milyon ton yük taşıdığı ve 500’den fazla çalışanı bulunduğu belirtiliyor.

Hükümet Kamu Kontrolünü Neden Gündeme Getirdi?

Batı Avustralya Hükümeti, yük demiryolu ağının yeniden kamu kontrolüne alınmasının özellikle kaynak, tarım ve diğer yük taşımacılığı sektörlerinde kapasite planlamasını kolaylaştıracağını savunuyor.

Hükümet, 2025 yılında Arc Infrastructure ile görüşmelere başlama niyetini açıklarken, kamu mülkiyetine kademeli dönüş de dahil olmak üzere farklı seçeneklere açık olduğunu bildirmişti. Nihai kararın ise ekonomik ve finansal açıdan sorumlu bir seçeneğin ortaya çıkmasına bağlı olacağı belirtilmişti.

Saffioti ise parlamentodaki son açıklamasında henüz nihai yatırım kararının alınmadığını vurguladı. Dolayısıyla yasa tasarısının sunulması, ağın kesin olarak satın alınacağı anlamına gelmiyor.

Brookfield İle Görüşmeler Sürüyor

Arc Infrastructure’ın sahibi Brookfield Infrastructure Partners ile Batı Avustralya Hükümeti arasındaki görüşmeler devam ediyor. Tasarı, taraflar arasında belirli bir satın alma anlaşması yapılmasını zorunlu kılmıyor.

Hükümetin 2025’te açıkladığı plan kapsamında Arc Infrastructure ile müzakerelerin başlatılması ve ağın kamu kontrolüne geri alınmasına yönelik seçeneklerin değerlendirilmesi kararlaştırılmıştı.

Bu nedenle satın alma bedeli, işlemin tamamlanacağı tarih veya özel işletmeden kamuya geçiş için kesin bir takvim henüz açıklanmış değil.

Ulusal Demiryolu Ağıyla Entegrasyon Gündemde

Batı Avustralya Hükümeti ayrıca eyaletin yük demiryolu sisteminin Avustralya’nın ulusal demiryolu ağıyla daha fazla bütünleştirilmesi konusunda federal hükümet ve Australian Rail Track Corporation (ARTC) ile çalışmalar yürütüyor.

Özellikle doğu-batı yönündeki demiryolu bağlantısının eyalet ve ülke açısından stratejik öneme sahip olduğu değerlendirilirken, geçmiş yıllarda aşırı hava koşullarının eyaletler arası demiryolu taşımacılığında aksamalara yol açtığına dikkat çekiliyor.

Hükümetin yük demiryolu ağını yeniden yapılandırmaya yönelik yasa tasarısı ise henüz yasalaşmış değil. Batı Avustralya Parlamentosu kayıtlarına göre tasarı 16 Eylül 2026’da sunuldu ve halen Yasama Meclisi’nde ikinci okuma aşamasında bulunuyor.

Kaynak= https://rayhaber.com/2026/09/bati-avustralya-yuk-demiryolunda-geri-alim-plani/