Orta Doğu’da savaş ile barış arasındaki çizginin giderek belirsizleştiği bir dönemde, İran’ın kuzey komşusu Ermenistan’ın gelişmelerden nasıl etkilendiği ve bölgesel dengelerin nasıl şekilleneceği merak konusu. Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme süreci, sınır kapılarının açılması ve Azerbaycan ile barış anlaşmasının geleceği de bu çerçevede yeniden gündemde.

CNN TÜRK spikeri Büşra Arslantaş, Antalya Diplomasi Forumu kapsamında Türkiye’ye gelen Ermenistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Vahan Kostanyan’a kritik sorular yöneltti.

“DİPLOMASİ TEK ÇÖZÜM YOLU”

CNN TÜRK Spikeri Büşra Arslantaş:

“Sayın Bakan Yardımcısı, ABD ile İran arasında 40 gün süren savaşın ardından geçici ateşkes ilan edildi. Süreç kırılgan. Kalıcı ateşkes ve barış konusunda umutlu musunuz? Türkiye’nin barış çabaları için ne dersiniz?”

Vahan Kostanyan:

“Bölgemizde istikrar bizim için çok önemli. Ermenistan açısından ABD stratejik bir ortak, İran ise çok önemli bir diğer ortak. Tarafların nihai bir anlaşmaya varabileceğine inanıyoruz ve bunu umut ediyoruz. Farklılıkların aşılmasının tek yolunun diplomatik çözüm olduğunu düşünüyoruz. Tüm tarafların çabalarını takdir ediyoruz ve tarafları bir araya getirerek uzun süredir devam eden ve oldukça zor olan meseleler için çözüm bulmaya çalışıyoruz.”

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ VE EKONOMİK ETKİLER

Büşra Arslantaş:

“Hürmüz Boğazı İran tarafından fiilen kapatıldı, ABD tarafından da abluka altına alındı. İran’la büyük ticaret hacmine sahip olan ülkeniz bu durumdan nasıl etkilendi?”

Vahan Kostanyan:

“Şu an için Hürmüz Boğazı’ndaki durum nedeniyle büyük farklılıklar ya da ciddi zorluklarla karşı karşıya değiliz. Ancak uzun vadede bunun bölgede herkes üzerinde, Ermenistan ve Türkiye dahil olmak üzere, etkisi olabileceğini düşünüyorum. Bu nedenle, bu bağlamda Ermenistan ile Türkiye arasındaki sınırın açılması çok önemli. Bu, her iki ülke için de önemli bir kazanım olabilir ve sadece Güney Kafkasya’da değil, daha geniş bölgede de istikrar açısından çok önemli bir unsur olabilir.”

KÜRESEL TİCARETTE DALGALANMA UYARISI

Büşra Arslantaş:

“İran ordusu, abluka sürerse Körfez ve Kızıldeniz’de deniz ticaretini durdurabileceğini söylüyor. Bu nasıl etkiler?”

Vahan Kostanyan:

“Elbette bu tür gelişmeler yalnızca bölgemiz için değil, küresel ölçekte de bir dalgalanma yaratacaktır. Taraflar arasındaki müzakerelerin olumlu sonuçlar getirmesini umuyoruz.”

ERMENİSTAN’DA SEÇİM VE AZERBAYCAN İLE BARIŞ SÜRECİ

Büşra Arslantaş:

“Ermenistan’da 7 Haziran’da parlamento seçimleri yapılacak. Bu seçimin öncekilerden farkı ve önemi ne sizce?

Vahan Kostanyan:

“Bu, Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış döneminde yapılacak ilk parlamento seçimleri olacak. Bölgedeki genel güvenlik durumunun kötüleştiği bir dönemde bu oldukça dikkat çekici. Ermenistan ile Azerbaycan arasında ilişkiler olumlu yönde ilerliyor. Sınırın sakin olması sembolik ve önemli. İran etrafındaki gelişmeler başladığında da iki ülkenin dışişleri bakanlarının barışa bağlılıklarını teyit etmeleri anlamlıydı.”

TÜRKİYE-ERMENİSTAN NORMALLEŞME SÜRECİ

Büşra Arslantaş:

“Bu seçim sürecini batıdaki komşunuz Türkiye de çok yakından takip ediyor. Geçen yıl dış politikada en çok ilerleme sağlanan alanlardan biri, Ermenistan-Azerbaycan barış süreci ve ona paralel olarak Türkiye ve Ermenistan arasındaki normalleşme süreci oldu. Ermenistan Başbakanı Paşinyan 20 Haziran’da Türkiye’ye resmi ziyaret gerçekleştirdi. Bu Ermenistan’dan Türkiye’ye yapılan başbakanlık düzeyindeki ilk resmi ziyaret olarak tarihe geçti. Türkiye Ermenistan ilişkileri şu an hangi aşamada?”

Vahan Kostanyan:

“Başbakan Türkiye’ye resmi bir ziyaret gerçekleştirdi ve bu tarihi bir ziyaretti. Ermenistan’ın bağımsızlığından bu yana Türkiye’ye ikili gündemle yapılan ilk ziyaret oldu ve bu durum Erivan ile Ankara arasındaki ilişkilere önemli bir ivme kazandırdı. Aynı zamanda, geçen yıldan bu yana Ermenistan-Azerbaycan hattında çok olumlu gelişmeler yaşandı. Ancak ne yazık ki Ermenistan-Türkiye ilişkileri sahada hâlâ bir, iki, üç yıl önceki gibi aynı durumda. 2022’den bu yana diplomatik pasaport sahipleri ve üçüncü ülke vatandaşları için sınırın açılması konusunda anlaşma var ve her iki taraf da bunu defalarca teyit etti. Bu anlaşmaların yakın zamanda uygulanmasını umuyoruz. Türkiye tarafının altyapı çalışmalarını tamamlaması da önemliydi. Şimdi uygulamanın sahada hayata geçmesini bekliyoruz.”

SINIR KAPILARI VE NORMALLEŞME SÜRECİ

CNN TÜRK Spikeri Büşra Arslantaş:

“İran’daki savaş planları süreci yavaşlattı mı? Özellikle sınır kapılarında durum nedir? 1993’ten beri kapalı olan sınır kapıları ne zaman açılacak? Iğdır’daki Alican Sınır Kapısı ve Kars’taki Akyaka Sınır Kapısı’nın aynı anda açılma ihtimali var mı, yoksa önce sadece Alican Sınır Kapısı mı açılacak?”

Ermenistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Vahan Kostanyan:

“Şu anda Alican Sınır Kapısı’ndan bahsediyoruz. Ancak geçen yıl teknik uzmanlarımız demiryolu bağlantısının yeniden açılması ihtimalini görüşmek üzere bir araya geldi. Uzman gruplar bu yönde çalışmalarını sürdürüyor ve yakın gelecekte tekrar bir araya gelmeleri bekleniyor. Bölgedeki güvenlik durumuna gelirsek; kötüleşen güvenlik ortamı, Ermenistan ile Türkiye’nin sınırı açması için ek bir motivasyon olmalı. Bu, bölgedeki istikrarı güçlendirecektir. Sınırın 1993’ten beri kapalı olduğunu biliyoruz, ancak son 30 yılda insani yardım için açıldığı durumlar oldu. Deprem döneminde arama kurtarma ekipleri için açıldı, Türkiye’ye ve Suriye’ye yardım gönderildi. Ne yazık ki sınır genelde kriz zamanlarında açılıyor. Oysa refah dönemlerinde de tam kapasite açık olmalı. Bölgede tüm halklar için yeni refah yaratacak şartlar mevcut.”

SEÇİM ÖNCESİ AÇILMA İHTİMALİ

Büşra Arslantaş:

“Haziran’daki seçimden önce açılma şansı var mı sizce? Ve bu tam açılma mı, kademeli mi?”

Vahan Kostanyan:

“Siyasi ve teknik olarak sınırı her an açmaya hazırız. Ancak bu sorunun Türk muhataplara yöneltilmesi gerektiğini düşünüyorum.”

LOJİSTİK AĞLAR VE “TRUMP YOLU” PROJESİ

Büşra Arslantaş:

“Sınır kentlerinde de büyük heyecan var. Ermenistan ile direkt ticaretin başlaması, hem Ermeni diasporasının turizm alanındaki potansiyeli hem de Güney Kafkasya’da Zengezur Koridoru, yeni adıyla ‘Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu’ ile oluşacak yeni lojistik ağlar, bölgenin zenginleşmesi açısından nasıl fırsatlar sunabilir?”

Vahan Kostanyan:

“Belirttiğiniz alanlar, yani ekonomik ve turistik ilişkiler ile bağlantısallık, bölgemiz için önemli fırsatlar sunuyor. Avrupa, Orta Asya ve Çin arasında kesintisiz bağlantı kurulması açısından bu çok önemli. İletişim ve ulaşım hatlarının açılması gündemine bağlı kalmak gerekiyor. Bu çerçevede Washington’da 8 Ağustos’ta varılan anlaşmalar önemli. Bu anlaşmalar ABD tarafından da desteklendi. Tüm tarafların bu barış deklarasyonuna bağlı kalması gerekiyor. Bu deklarasyonun iki önemli unsuru var: İlki kapsayıcılık, ikincisi ise üzerinde uzlaşılan terminolojinin korunması. Bu bağlamda doğru terminoloji olarak TRIPP, yani ‘Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu’ projesinden söz ediyoruz.”

AZERBAYCAN İLE BARIŞ ANLAŞMASI

Büşra Arslantaş:

“Aliyev, Ermenistan Anayasası’nda Azerbaycan’a yönelik toprak iddiasının, Washington’da bir barış anlaşmasının imzalanmasına olanak vermediğini ancak yapılacak değişikliğin ardından anlaşmanın her an imzalanabileceğini açıkladı. Bu durumda barış anlaşması seçim sonrasına mı kalıyor?”

Vahan Kostanyan:

“Defalarca belirttiğimiz gibi, Ermenistan ile Azerbaycan arasında üzerinde uzlaşılan barış anlaşmasının imzalanması önünde hukuki bir engel görmüyoruz. Anayasa meselesi bizim iç meselemizdir. 2018’den bu yana yeni anayasa tartışmaları sürüyor ve hükümet yakında taslak metni yayımlamayı planlıyor.”

ZENGEZUR KORİDORU VE UYGULAMA SÜRECİ

Büşra Arslantaş:

“Azerbaycan’ın Ermenistan’dan en büyük transit talebi ise Nahçıvan ile kara bağlantısını sağlayacak Zengezur Koridoru’nun açılması. Yeni adıyla ‘Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu’… Ermenistan bu projeye siyasi ve teknik açıdan hazır mı? Nasıl bir takvim öngörüyorsunuz?”

Vahan Kostanyan:

“Bunu bir talep olarak görmüyorum çünkü 8 Ağustos’ta bu konuda zaten bir anlaşmaya varıldı. Ermenistan da Azerbaycan da iletişim hatlarının açılmasına büyük önem veriyor. Türkiye dahil tüm bölge ve hatta küresel aktörler de bu sürece ilgi duyuyor. ABD ile birlikte bu sürecin uygulanması için çalışıyoruz. Ortak bir Ermeni-Amerikan girişimi kurulması planlanıyor. 13 Ocak’ta uygulama çerçevesi kabul edildi. Şu anda fizibilite çalışmaları yürütülüyor. ABD’li şirket bu süreci üstlenmiş durumda. Finansman modeli üzerinde de çalışmalar sürüyor. Yakın zamanda uluslararası yatırımcılara yönelik tanıtımlar yapılması planlanıyor.”

DİPLOMATİK İLİŞKİLER VE BÜYÜKELÇİ ATAMALARI

Büşra Arslantaş:

“Diplomatik ilişkiler ne zaman tesis edilecek? Karşılıklı büyükelçilerin atandığını ne zaman göreceğiz? Açıklamasanız bile isim belirlediniz mi?”

Vahan Kostanyan:

“Olası büyükelçilerin listesi için öncelikle diplomatik ilişkilerin kurulması gerekiyor. Eğer sadece Ermenistan’a bağlı olsaydı bu süreç dün bile tamamlanabilirdi. Bu konuda hazırız ve Türkiye ile tam normalleşme konusunda kararlıyız. Büyükelçilik için de bu göreve talip çok sayıda isim var.”

Kaynak= https://www.cnnturk.com/video/dunya/irandaki-savas-ermenistani-nasil-etkiledi-2417764